درباب‌گسترش‌جنبش‌هاى‌فمنيستى‌در‌سينماى‌ايران

هميشه پاي يك زن در ميان است

ج.م

اشاره

شايد در دهه‌هاي گذشته، لشكركشي‌هاي نظامي بهترين روش براي تأمين اهداف دولت‌هاي بزرگ شناخته مي‌شد؛ اما تجربه نشان داده كه در هزارة سوم استفاده از ابزارهاي فرهنگي، مطمئن‌ترين شيوه در راه رسيدن به خواسته‌هاي يك تفكر به شمار مي‌آيد. در واقع استحاله فرهنگي كشورهاي در حال توسعه از راه پيمان‌نامه‌ها و قراردادهاي بين‌المللي و ملزم كردن آن‌ها به اجراي آن قوانين، روشي براي تأمين اهداف و خواست نظام سرمايه‌داري است. سينما و رسانه‌ها بهترين ابزار بسترسازي إعمال فشار قدرت‌هاي بزرگ براي اجراي اين قوانين هستند .

از جمله موضوعاتي كه در سال‌هاي اخير شاهد رشد فزاينده آن در سينماي كشور بوده‌ايم، بحث دفاع از حقوق زنان است. توجه به معضلاتي كه زنان جامعه هر روزه با آن روبرو هستند و تلاش براي رفع اين معضلات، به خودي خود، امري پسنديده است؛ اما هنگامي كه اين دفاع، رنگ و بوي شعار زدگي و مردستيزي به خود گيرد، به گونه‌اي كه جامعه را به ميدان رقابت ميان زنان و مردان تبديل كند، انحراف‌ها و در پي آن سقوط در ورطة ابتذال شكل مي‌گيرد.

بحث دفاع از حقوق زن در سينماي ايران فراز و نشيب هاي بسياري را پشت سر گذاشته است. گاه جهت‌گيري‌هاي درست و به موقع برخي سينماگران باعث شده تا اين جريان در مسير واقعي خود كه همانا تنوير افكار عمومي و بالا بردن سطح فرهنگي مردم مي‌باشد، قرار گيرد وگاه نگاه شعارگونه و سطحي برخي كارگردانان كه متأسفانه بخش غالب آثار را به خود اختصاص داده، موجبات انحراف از واقعيت‌ها و ترويج افكار نه چندان قابل قبول فمينيستي را فراهم آورده است. اين موضوع به خوبي نشان مي‌دهد كه متأسفانه كم توجهي مسؤولان به موضوع ناتوي فرهنگي، زمينه رشد تفكرات وارداتي در سينما را افزايش داده است.

مهم‌ترين مبنا در ديدگاه‌هاي فمينيستي، وجود تشابه و نفي تمايزات مردانه و زنانه است. وجود بي‌عدالتي در كنار افراط در تقسيم كار جنسيتي و جداسازي حوزه فعاليت مردانه و زنانه در غرب كه سبب كنار گذاشتن زنان از همه عرصه‌هاي پيشرفت شده بود، واكنش‌هاي فمينيستي را در پي داشت. در واقع اشتغال زنان نه فقط راهي براي كسب درآمد بلكه فعاليتي اجتماعي به منظور برخورداري از شخصيتي مؤثر و كنشگر به شمار مي‌آيد، به گونه‌اي كه شايد يك اشتغال نيمه وقت - فرصتي محدود براي فرار از نقش سنّتي - آنان را راضي مي‌كرد. به عبارتي آنان تلاش كردند تا از زن خانه‌دار خوشبخت و راضي، چهره‌اي متنفر نشان دهند كه در پديد آمدن تصويري جديد از خانواده، مادري و همسري بسيار مؤثر بود. گرايش‌هاي جديد فمينيستي، دامنة واژه‌هاي سياست و اقتصاد را به احساسات جنسي، تن، عواطف و ديگر حوزه‌هاي زندگي اجتماعي كه تا قبل از آن فقط شخصي و خانوادگي تلقي مي‌شدند، تعميم داد و به جنگ مفاهيم سه‌گانة خانواده، مادري و همسري رفت. منتفي دانستن بحث ازدواج موقت و مبارزه براي ريشه‌كن كردن آن نيز از جمله مهم‌ترين اهداف است كه تاكنون بارها به آن اشاره شده و رسانه‌ها با شدت بسيار به آن دامن زده‌اند. آنان با اين استدلال كه ازدواج موقت، راهي جهت تحقير هر چه بيش‌تر زنان و اطفاي شهوت مردان بوده و معامله‌اي است كه فقط مردان از آن بهره مي‌برند، به شيوه‌هاي گوناگون سعي در محكوم كردن آن دارند، تا آن‌جا كه حتي طرح بحث ازدواج موقت از سوي وزير كشور را اعلام جنگ مستقيم با هواداران كمپين معرفي مي‌كنند.

پديد آمدن اشكال مختلف براي خانواده (خانواده‌هاي همجنس‌خواه، زوج آزاد، تك والد، مجرد)، قانوني شدن سقط جنين، عرفي كردن راه‌هاي مختلف ارضاي غرايز، اشتغال تمام وقت و گاهي در تمام ساعت‌هاي روز براي زنان و فاصله گرفتن نسل جديد از مادران خويش، زندگي جدا از والدين، طراحي مهد كودك‌هاي حرفه‌اي، مطرح شدن ايده رحم هاي اجاره‌اي، بالا رفتن آمار طلاق و پايين آمدن تعداد ازدواج‌هاي رسمي و هزاران واقعيت تلخ ديگر از پيامدهاي اين تفكرات است. از سوي ديگر، همسري نيز از تيررس تركش‌هاي فمينيسم در امان نماند. تبديل نهاد خانواده به جايگاه ارضاي غرايز، ارائه چهره‌اي ستم‌ساز از وابستگي احساس زن به مرد و تصوير چهره‌اي ظالم از هر مردي كه آرامش را در كنار همسرش طلب مي‌كند، به شدت كاركردهاي همسري را كاهش مي‌دهد و آن را در حد يك شريك جنسي پايين مي‌آورد. فمينيسم به آراستگي يك زن براي همسر قانوني‌اش ريشخند مي‌زند و آن را عملي در راستاي فرهنگ ارباب و رعيتي مي‌داند.

رسوخ فمينيسم در رسانه‌هاي داخلي، تنها گوشه‌اي است از اعلام حضور ضد ارزش‌هاي فرهنگ منحط غرب در يكي از نمود‌هاي آن، و زنگ خطري است براي مصلحان اجتماعي و آنان كه رسالت تبليغ دين را بر دوش مي‌كشند تا با همان شجاعت و حميت كه رزمندگان اسلام در عرصه دفاع مقدس پاي به ميدان گذاشتند، وارد عرصه مبارزه فرهنگي شوند و با استفاده از ابزار رسانه، از باورها و ارزش‌هاي اصيل اسلامي دفاع كنند.